इतिहास निर्माता जनता

निभा शाह

सन् १७७७ ताका फ्रान्समा एघार लाख जनता भीख मागेर खान्थे । सोह्रौँ लुई राजगद्दीमा बसेको बेला सरकारी तवरबाट आएको यो तथ्यांक हो । यही बेलामा त्यहाँका जनताले गाँस, बास, कपासका लागि आन्दोलन गरे । आन्दोलित जनतालाई सोह्रौँ लुईको उर्दी सुनाउँदै तिनका हुक्के-बैठकले भने- 'घाँस उमि्ररहेको छ, खेतमा गएर चर ।' जनतालाई भेडाबाख्रा सोच्ने यिनै लुई सोह्रौँलाई फ्रान्सेली जनताले २१ जनवरी सन् १७९३ मा गिलोटिनमा टाउको राखी मृत्युदण्ड दिए । फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिले प्रमाणित गर्‍यो, जनता इतिहासका निर्माता हुन् ।
जनताको जीवन सधैं भोजनका लागि र जीवनका अरू आवश्यकता एवं उत्पीडनविरुद्ध निरन्तर लड्दै आइरहेछ । राजसत्तासँगको सन्दर्भमा उत्पीडित वर्ग त्यही संरचनामा रहिरहन चाहन्छ । उत्पीडित वर्ग त्यो संरचना भत्काउन चाहन्छ र मानव संघर्षको इतिहास खोतल्दै अघि बढ्दै जान्छ । त्यसैले इतिहास भनेको क्रान्ति र परिवर्तनको अभिलेख हो । जनताले निर्माण गर्ने इतिहास तानाशाहको कार्पेटमुनि पराजित भइबस्न सक्दैन । ढिलो-चाँडोको अन्तरसंघर्ष मात्र जारी हो । पराजित नहुने जनताको इतिहासमाथि बेलायती साम्राज्यवादी शासक भन्थे, 'आइरिस हो, तिमीहरू भेडाबाख्रा भएको भए ठीक हुन्थ्यो, पेटभरि घाँस त चर्थौ, के गर्छौ मान्छे भयौ ?' आइरिसका यिनै भोका जनताले बेलायती साम्राज्यवादविरुद्ध साढे सात सय वर्ष लामो युद्ध लडेर प्रमाणित गरे, जनता अपराजित हुन् ।
यसै सिलसिलामा आफ्नैं देशतिर लागौं, ०५२ साल अगाडि कर्णाली, सेती र महाकालीका जनता हवाईजहाज एयरपोर्टमा बसेपछि भन्थे, 'अब चिलगाडीमा हाम्रा जडीबुटी नेपालगन्ज लैजाँदो भयो ।' नेपालगन्ज नाका हुँदै कर्णाली र सेती क्षेत्रको जडीबुटी दिल्ली र अमेरिका कसरी पुग्छ ? यसरी पुगाउनमा केन्द्रीय सरकारको भूमिका कस्तो रहन्छ ?
भारतका केही पत्रपत्रिकाले यस सन्दर्भमा त्यतिखेर कर्णाली प्रदेश पुगेर स्थलगत रिपोर्टद्वारा अवगत गराएको पाइन्छ । जबकि केन्द्रीय सत्ताका लुटेराहरूले त्यहाँका आम जनताका लागि सिन्कोसम्म भाँचेको पाइँदैन । जनआन्दोलन- २ उभारको बेला हामी केही साथीहरू कैलाली चुरे शृङखला विकट बस्ती जनताका माझ थियौं । त्यही सेरोफेरोमा कुपोषणयुक्त अनुहार, सात-आठ महिनाको गर्भ, कम्मरमा सानो बच्चा, डोकोमा गाग्रीभरि पानी लिएर आइरहेकी महिला चौतारामा सुस्ताउन बसिन् । उनले हामीतिर हेर्दै भनिन्, 'एक घन्टा उकालो-ओरालो गरिकन पानी ल्याउन पडन्या, न खानाकी छ, न लाउनाकी छ, न दबाई छ, सबैतिरका दुख्छन् ।' केन्द्रीय सत्ताद्वारा उत्पीडित सबैतिरका दुःख खेपिरहेका यस क्षेत्रका जनताको यसर्थ वीरताको इतिहास छ । राणा शासनविरुद्ध संघर्षको प्रथम शंखघोष गर्ने 'बारा वीर' अछाम जिल्लाका हुन् । यी नेपालका पहिला सहिद हुन् भनेर इतिहासले प्रमाणित गरिरहँदा पनि केन्द्रीय राजसत्ताले यिनलाई प्रथम सहिद घोषणा गरेको छैन । जसका लागि सेती-महाकाली प्रदेशका जनताले आवाज उठाइरहेछन् ।
रूसको अक्टोबर क्रान्तिबाट प्रभावित भएर आन्दोलन गर्ने योद्धा दसरथ चन्द, जसले आफूलाई बलिदान गरे । ००८ सालमा सामन्तवादविरुद्ध सशस्त्र संघर्ष गर्ने भीमदत्त पन्तलाई भरौटे सेनाले मारे । यसैगरी जनयुद्धको जँघार तर्दै 'बृहत् शान्ति सम्झौता' सम्म आइपुगेका यिनै जनता हुन् । जसले जनमुक्तिका खातिर सेती-महाकालीबाट मात्र १५ सयभन्दा बढी बलिदानी कोटा पूरा गरे । जुन बलिदानको प्रतिफल त्यस प्रदेशका जनताले 'सेम स्वायत्त प्रदेश' घोषणा गरेका छन् । 'जहाँ दमन हुन्छ, त्यहाँ प्रतिरोध हुन्छ, जहाँ प्रतिरोध त्यहाँ ध्वंस हुन्छ, जहाँ ध्वंस हुन्छ, त्यहाँ निर्माण हुन्छ ।' निर्माण गर्ने जनता जुन तप्का र क्षेत्रका भए पनि उनीहरू उत्पीडनविरुद्ध लड्छन् । स्पार्टाकस, पेरिस कम्युन, अक्टोबर र चिनियाँ नौलो जनवादी क्रान्ति जनताका इतिहास हुन् ।
जनता बलिदान दिन्छ, तर कहिल्यै हार्दैन । सामन्ती सत्ताले नेपाली जनतालाई कमैया र रैतीभन्दा माथिको पहिचान कहिल्यै दिएको थिएन । एघार वर्ष अगाडि जनयुद्ध सुरु हुँदा रोल्पाको ओडारभित्र एकै हप्तामा यिनको संघर्ष सिध्याइदिन्छौं भनी तत्कालीन सत्ताधारीहरूले घोषणा गरे । संघर्षले त्यस्तो खोक्नेहरूलाई जनसंघर्ष भनेको के हो, देखाइदियो । सबैलाई थाहा होस्, क्रान्तिको झिल्कोदेखि विश्व साम्राज्यवाद पनि काँप्छ । नेपाली जनताले विश्वलाई प्रमाणित गरेर फेरि पनि देखाइदिए, जनता इतिहास निर्माता हुन् ।

[साभार: कान्तिपुर दैनिक, मंसिर १५, २०६३, Dec 1, 2006]